چرا ایرانیان نمیترسند؟
برای یافتن پاسخ این پرسش که چرا ایرانیان نمیترسند، باید به لایههای عمیقتر فرهنگ و باورهای جامعه رجوع کرد.
باشگاه خبرنگاران جوان - حجتالاسلام و المسلمین علی بنایی رئیس دانشگاه طلوع مهر و نماینده ادوار مجلس شورای اسلامی در قم در یادداشتی، به شگفتی جهانیان از روحیه حماسی ایرانیان پرداخته است.متن یادداشت به این شرح است:
در روزگاری که قدرتهای مستکبر و زورگوی جهان تلاش میکنند با ابزارهای نظامی، اقتصادی و رسانهای ارادۀ خود را بر ملتها تحمیل کنند، گاه واکنش یک ملت میتواند همه محاسبات را برهم بزند. در چنین شرایطی، انتظار طبیعی بسیاری از تحلیلگران این است که با افزایش فشارها و نمایش قدرت نظامی، جامعه هدف دچار اضطراب و هراس شود. اما آنچه در مواجهه با ملت ایران مشاهده شده، تصویری متفاوت است؛ تصویری از آرامش، حضور در صحنه و روحیهای از ایستادگی که بسیاری از تحلیلگران خارجی را با این پرسش روبهرو کرده است: چرا ایرانیان نمیترسند؟
زمانی که ناوهای جنگی آمریکا به منطقه خلیج فارس اعزام شدند، آنها انتظار داشتند فضای جامعه ایران دچار نگرانی و اضطراب شود. با این حال، چنین اتفاقی رخ نداد و مردم واکنش و ترسی نشان ندادند. همین مسئله باعث شد برخی مقامات آمریکایی و تحلیلگران غربی با تعجب بپرسند: چرا ایرانیان نمیترسند و وحشت نمیکنند؟
این پرسش در زمانی مطرح شد که بسیاری از تحلیلها و دادههای اندیشکدهها و مراکز پژوهشی غربی درباره روحیه جامعه ایران نادرست از آب درآمده بود. همین موضوع بخشی از خطاهای محاسباتی آنان را آشکار کرد. در واقع، ناتوانی این مراکز در درک روحیه تاریخی و فرهنگی ایرانیان موجب شد که رفتار جامعه ایران برای آنان غیرقابل پیشبینی جلوه کند.
در چنین وضعیتی، یادآوری این عبارت مشهور در دعاهای امام سجاد علیهالسلام معنا پیدا میکند:
«الحمدلله الذی جعل أعدائنا من الحمقاء»
سپاس خدایی را که دشمنان ما را از نادانان قرار داد.
خطاهای محاسباتی دشمنان، نشان میدهد که بسیاری از مراکز مطالعاتی غرب در فهم روحیه حماسی ایرانیان مسلمان با دشواری و ناتوانی روبهرو هستند.
برای یافتن پاسخ این پرسش که چرا ایرانیان نمیترسند، باید به لایههای عمیقتر فرهنگ و باورهای جامعه رجوع کرد. این پاسخ را نمیتوان صرفاً در معادلات نظامی یا اقتصادی جستوجو کرد؛ بلکه باید آن را در بستر نزاع تاریخی حق و باطل و در سنت دینی و فرهنگی جامعه اسلامی بررسی نمود.
در آموزههای دینی، باور به هدایت و حمایت الهی جایگاهی اساسی دارد. قرآن کریم از زبان حضرت موسی علیهالسلام نقل میکند:
«اِنَّ مَعِیَ رَبِّی سَیَهدین»
پروردگارم با من است و مرا هدایت خواهد کرد.
همچنین وعده الهی چنین بیان شده است:
«اِنَّ اللهَ یُدافِعُ عَنِ الَّذینَ آمَنوا»
خداوند از کسانی که ایمان آوردهاند دفاع میکند.
چنین باورهایی در طول تاریخ در فرهنگ اسلامی و بهویژه در فرهنگ شیعی ریشه دوانده و به مردم اطمینان داده است که در مسیر حق، یاری الهی همراه آنان خواهد بود.
یکی دیگر از مهمترین سرچشمههای این فرهنگ، واقعه عاشورا و سیره امام حسین علیهالسلام است. در روز عاشورا، امام از فرزند برادر خود پرسید که مرگ در نظر تو چگونه است؟ پاسخ او چنین بود:
«أحلی من العسل»
یعنی مرگ در راه حق برای من از عسل شیرینتر است.
این پاسخ نمادی از نگاهی است که مرگ در راه حق را نه شکست، بلکه پیروزی میداند. در همین چارچوب، در اندیشه اسلامی از مفهوم «احدی الحسنیین» سخن گفته میشود؛ یعنی مؤمن در هر حال با یکی از دو نیکی بزرگ روبهروست: یا پیروزی در میدان و یا شهادت در راه حق.
چنین نگاهی به زندگی و مرگ، فرهنگی را شکل داده که در آن ایستادگی در برابر ظلم و دفاع از حق ارزشی والا به شمار میآید.
در دوران معاصر نیز این فرهنگ در سخنان رهبران کشور و در ادبیات سیاسی و اجتماعی جامعه ایران بازتاب یافته است. امام خمینی (ره) در سالها و دوران مبارزات انقلاب اسلامی تعبیر معروفی را بیان کردند:
«خون بر شمشیر پیروز است.»
و امام شهید ما در آخرین سخنرانی فرمودند:
«مثلی لا یبایع مثل یزید».
کسی مثل من، کسی مثل ملت سرافراز ایران زیر بار امثال ترامپ فاسد نمیرود.
این سخنان بیانگر همان باوری است که قدرت را تنها در ابزارهای مادی نمیبیند، بلکه ایمان، اراده و فداکاری مردم را عامل تعیینکننده در سرنوشت ملتها میداند؛ بنابراین پاسخ پرسش «چرا ایرانیان نمیترسند؟» را باید در پیوند میان ایمان دینی، حافظه تاریخی، هویت ملی و تجربههای تاریخی مقاومت جستوجو کرد. جامعهای که فرهنگ آن با مفاهیمی، چون ایمان، ایثار و شهادت پیوند خورده است، طبیعی است که در مواجهه با تهدیدها واکنشی متفاوت از محاسبات صرفاً مادی نشان دهد؛ و این است پاسخ فراعنۀ عصرِ ما
