باشگاه خبرنگاران جوان - «مراد صدیق‌زاده» کارشناس آذربایجانی و رئیس مرکز مطالعات خاورمیانه در روسیه، در گفت‌و‌گو با رسانه‌ها به واکاوی ابعاد و پیامد‌های تقابل نظامی محور آمریکایی-صهیونیستی با ایران بر کشور‌های حاشیه خلیج فارس پرداخته است.

وی معتقد است که بیشترین تأثیر این جنگ نه بر خود ایران، بلکه بر همسایگان جنوبی آن بوده و این کشور‌ها به زودی ناچار به پیمودن مسیر «تحول منطقه‌ای» خواهند بود.

این شرق‌شناس برجسته تأکید می‌کند که پس از گذشت حدود ۴۰ روز از درگیری‌های اخیر، منطقه خلیج فارس دیگر هرگز به وضعیت پیشین باز نخواهد گشت.

به گفته وی، وقایع اخیر نه‌تنها توازن قوا را جابجا کرده، بلکه معادلات سیاسی و اقتصادی کشور‌های عربی را با چالش‌های بی‌سابقه‌ای رو‌به‌رو ساخته است.

فروپاشی تصویر «هماهنگی کاذب» در خلیج فارس

صدیق‌زاده در ابتدای تحلیل خود خاطرنشان کرد: «روابط میان کشور‌های منطقه در آینده‌ای نزدیک دستخوش تغییرات بنیادین خواهد شد. هارمونی و هماهنگی ظاهری و مصلحتی که پیش از این میان ایران و پادشاهی‌های عربی خلیج فارس وجود داشت، به شدت آسیب دیده است. با توجه به اصرار و توانمندی تهران برای حفظ و اعمال کنترل کامل بر تنگه هرمز و تعیین ضوابط برای عبور و مرور از این آبراه حیاتی، انتظار می‌رود تنش در تماس‌های دیپلماتیک میان دو طرف افزایش یابد.»

وی افزود که کشور‌های عربی اکنون با واقعیتی جدید رو‌به‌رو هستند؛ واقعیتی که در آن ایران به عنوان قدرت برتر دریایی، قواعد بازی را در شاهرگ انرژی جهان تعیین می‌کند و این موضوعی است که پادشاهی‌های عربی مجبورند با آن کنار بیایند، هرچند این موضوع با منافع کوتاه‌مدت آنها در تضاد باشد.

بی‌اعتباری تضمین‌های آمریکا و چالش امنیت انرژی

رئیس مرکز مطالعات خاورمیانه با اشاره به آسیب‌پذیری متحدان منطقه‌ای آمریکا در جریان درگیری‌ها گفت: «کشور‌های عربی به هیچ وجه مایل به از سرگیری عملیات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران نیستند؛ چرا که مستقیماً از حملات تلافی‌جویانه ایران آسیب می‌بینند. امارات، قطر، بحرین و کویت در حال حاضر به دلیل حملات انجام شده به زیرساخت‌های انرژی و پیامد‌های محاصره تنگه هرمز در وضعیت بسیار دشواری قرار دارند.»

نکته کلیدی در تحلیل صدیق‌زاده، ناکارآمدی حمایت‌های نظامی آمریکا است.

وی تصریح کرد: «انتظار می‌رود این کشور‌ها استراتژی‌های امنیتی خود را به طور ریشه‌ای بازنگری کنند؛ زیرا حوادث اخیر به وضوح نشان داد که "چتر امنیتی آمریکا" در عمل هیچ حفاظتی از آنها به عمل نیاورده است. بی‌اعتباری تضمین‌های امنیتی واشنگتن مستقیماً بر اقتصاد این کشور‌ها تأثیر گذاشته و جذابیت آنها برای سرمایه‌گذاری را به شدت کاهش داده است. اکنون آنها باید به دنبال راهکار‌هایی برای بازسازی وجهه خود و بازگرداندن اعتماد سرمایه‌گذاران باشند.»

گذار از بی‌ثباتی به سوی ادغام منطقه‌ای

این تحلیلگر مسائل خاورمیانه در بخش دیگری از سخنان خود به آینده مبهم منطقه اشاره کرد و گفت: «احتمالاً در آینده نزدیک شاهد دوره‌ای از بی‌ثباتی خواهیم بود که در آن وضعیت امنیتی منطقه بدتر می‌شود و حتی وقوع درگیری‌های جدید نیز دور از ذهن نیست. با این حال، معتقدم این دوره در نهایت جای خود را به "همگرایی و ادغام منطقه‌ای" خواهد داد. زمانی که تمامی بازیگران از تقابل‌های مستمر خسته شوند و به بیهودگی آن پی ببرند، زمینه برای ایجاد مدل‌های جدید اقتصادی و امضای توافقنامه‌های جامع در مورد معماری امنیتی خلیج فارس فراهم خواهد شد.»

وی تأکید کرد که کشور‌های منطقه باید استراتژی‌های توسعه خود را با توجه به واقعیت‌های جدید و بدون اتکا به قدرت‌های فرامنطقه‌ای بازطراحی کنند؛ چرا که امنیت پایدار تنها از طریق همکاری‌های درونی حاصل می‌شود.

نقش میانجی‌گران منطقه‌ای و فشار افکار عمومی

صدیق‌زاده معتقد است که عدم حمایت رسمی پادشاهی‌های عربی از حملات آمریکا به ایران، نقش مهمی در برقراری آتش‌بس موقت داشته است. وی توضیح داد: «آمریکا به این دلیل با آتش‌بس موافقت کرد که هفته‌ها به دنبال راهی برای خروج از بحران خودساخته در ایران بود. واشنگتن متوجه شد که تشدید تنش و ضربه به بخش انرژی ایران، منجر به حملات مشابه به اهداف صهیونیستی و تأسیسات متحدان عربش خواهد شد. مخالفت کشور‌های عربی، ناتو و افکار عمومی جهانی، واشنگتن را به این نتیجه رساند که زمان توقف جنگ فرا رسیده است.»

وی همچنین به نقش مثبت میانجی‌گرانی، چون ترکیه، عمان، مصر، عربستان سعودی و پاکستان اشاره کرد و افزود: «این کشور‌ها با ارائه طرح‌های مختلف به توقف درگیری‌ها کمک کردند. آمریکایی‌ها خود معترفند که در این بحران گرفتار شده بودند. به همین دلیل دونالد ترامپ اعلام کرد که پروژه توافق ۱۰ ماده‌ای ایران از طریق پاکستان منتقل شده و توافقات کلی در مورد آن حاصل شده است.»

رئیس مرکز مطالعات خاورمیانه در پایان هشدار داد که هنوز برای سخن گفتن از پایان قطعی جنگ زود است.

وی خاطرنشان کرد: «وضعیت فعلی یک آتش‌بس موقت است و نمی‌توان نتایج بلندمدت قطعی از آن گرفت. این رژیم منع مخاصمه ممکن است تا پایان سال (دسامبر یا ژانویه) ادامه یابد، اما همه چیز به نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا بستگی دارد. اگر حزب جمهوری‌خواه اکثریت را حفظ کند، ترامپ ممکن است پس از انتخابات دوباره به سیاست فشار نظامی علیه ایران بازگردد.»