باشگاه خبرنگاران جوان؛ مریم رضایی - در جغرافیای فرهنگی ایران، آیین‌های عزاداری بسته‌هایی غنی از هنر، تاریخ، هویت‌شناسی و پیوند‌های اجتماعی‌اند که طی قرن‌ها صیقل خورده‌اند.

شهر شیراز، به عنوان سومین حرم اهل‌بیت (ع) در ایران، امسال با میزبانی دومین دوره سوگواره «علم تا کتل»، گام مهمی در مسیر تبدیل شدن به یک پایگاه فرهنگی برای حفظ میراث ناملموس مناطق جنوبی کشور برداشته است. این رویداد تلاشی هوشمندانه برای پیوند دادن آیین‌های سنتی با صنعت گردشگری آیینی است.

محمدعلی چوبینی با اشاره به جایگاه ویژه شیراز در پیوند تاریخی، فرهنگی و جغرافیایی با جنوب کشور، گفت: آیین‌های عزاداری در شهر‌ها و مناطق مختلف ایران، هر کدام سبک و ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد خود را دارند و در طول سالیان متمادی، متناسب با فرهنگ، تاریخ و زیست‌بوم هر منطقه شکل گرفته‌اند. این آیین‌ها علاوه بر جنبه مذهبی، بخشی از میراث فرهنگی ناملموس کشور به شمار می‌روند و بازتابی از هویت اجتماعی و فرهنگی جوامع محلی هستند.

او با بیان اینکه شیراز به واسطه حضور گسترده خانواده‌ها و هیئت‌های مذهبی وابسته به استان‌های جنوبی، به‌ویژه بوشهر و خوزستان، همواره با این آیین‌ها ارتباط نزدیک داشته است، افزود: بسیاری از سنت‌ها و سبک‌های عزاداری جنوب ایران برای شهروندان شیرازی شناخته‌شده و محبوب است و همین موضوع ظرفیت ارزشمندی برای برگزاری رویداد‌های آیینی و مذهبی در این شهر ایجاد کرده است.

رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز یادآور شد: نخستین دوره این رویداد سال ۱۴۰۳ با مشارکت برخی از هیئت‌های باسابقه شیراز، پیرغلامان و مداحان پیشکسوت شهر و همچنین تعدادی از هیئت‌های قدیمی استان بوشهر، در فضای تاریخی و مذهبی مسجد جامع عتیق برگزار شد و طی چند شب، جلوه‌های متنوعی از آیین‌های عزاداری مناطق مختلف به نمایش درآمد. 

چوبینی با بیان این که سال گذشته به دلیل تقارن این ایام با جنگ ۱۲ روزه موفق به برگزاری دومین دوره سوگواره نشدیم افزود: امسال زمان برگزاری رویداد را با توجه به ایام تشییع و تدفین رهبر شهید و همچنین نزدیکی به ایام اربعین انتخاب کردیم تا هیئت‌ها و عزاداران درگیر مراسم اصلی خود باشند و این برنامه بتواند در فاصله‌ای مناسب برگزار شود.

او با اشاره به محتوای برنامه‌های امسال گفت: در این رویداد، هیئت‌های شیرازی بخشی از سنت‌های دیرینه عزاداری این شهر از جمله شیوه‌های خاص سینه‌زنی و دسته‌های مذهبی را اجرا می‌کنند و هیئت‌های بوشهری نیز آیین‌های ویژه خود از جمله سنج و دمام، نوحه‌خوانی‌ها و سبک‌های خاص سینه‌زنی جنوب کشور را به نمایش خواهند گذاشت. هیئت‌های خوزستانی نیز بخشی از آیین‌های خاص خود مانند سینه‌زنی را به معرض نمایش خواهند گذاشت. 

به گفته چوبینی، شب‌های برگزاری این رویداد نیز با محوریت استان‌های جنوبی نام‌گذاری شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که ۲۴ تیر شب بوشهر، ۲۵ تیر شب خوزستان و ۲۶ تیر شب فارس خواهد بود و در هر شب از ساعت ۲۰ تا ۲۳، آیین‌های شاخص و سنت‌های عزاداری مرکز هر استان اجرا می‌شود.

معاون فرهنگی تأکید کرد: یکی از اهداف اصلی این سوگواره، زنده نگه داشتن این آیین‌هاست؛ چرا که این سنت‌ها میراث ناملموس سرزمین ما هستند و باید به آیندگان منتقل شوند. از سوی دیگر، با توجه به ظرفیت‌های گردشگری شیراز، این رویداد می‌تواند به زمینه‌ای برای معرفی گردشگری آیینی و مذهبی تبدیل شود و گردشگران را با آیین عزاداری سنتی جنوب ایران آشنا کند.

چوبینی افزود: چشم‌انداز ما این است که شیراز به پایگاهی برای برگزاری سالانه این رویداد تبدیل شود و در سال‌های آینده بتوانیم استان‌های دیگری مانند هرمزگان و کهگیلویه و بویراحمد را نیز به آن اضافه کنیم تا ابتدا جنوب کشور و سپس در ادامه، همه ایران را پوشش دهیم.