باشگاه خبرنگاران جوان- قرارگیری اصفهان در کمربند خشک و نیمه‌خشک کشور و مجاورت با کویر مرکزی، این استان را به یکی از آسیب‌پذیرترین مناطق در برابر تغییرات اقلیمی تبدیل کرده و این در حالی است که دستکم طی سه دهه اخیر شدت توسعه و فعالیت‌های انسانی، رودخانه زاینده‌رود و تالاب گاوخونی را که بخشی از سامانه تاب‌آوری زیستی در قلب ایران بودند، خشکانده است.

فعالیت‌های بشر و تغییر اقلیم علت و معلول یکدیگرند. گرمایش جهانی آرام آرام در بطن مخاطرات زیست محیطی اصفهان ریشه دوانده، الگوی بارش‌ها از برف به باران تبدیل شده، منابع آبی، سطح پوشش گیاهی مراتع و تنوع زیستی کاهش یافته و جای خود را به کانون‌های ریزگرد داده؛ ۲ میلیون و ۷۴۰ هزار هکتار مناطق غبار خیز، اصفهان را محاصره کرده و نیمی از سال گردوخاک آغشته به فلزات سنگین، در آسمان آن جولان می‌دهد و این تنها گوشه‌ای از مخاطرات زیست‌محیطی دیار نصف جهان است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد بارندگی در استان اصفهان طی ۵۰ سال اخیر کاهشی بوده به طوری که در هر دهه تقریبا میزان بارندگی در استان ۱۱ میلیمتر کاهش یافته و میانگین بارندگی در استان طی پنج دهه اخیر از از ۲۵۲ میلیمتر به زیر ۲۰۰ میلیمتر رسیده و طبق بررسی شاخص SPI در ۱۰ سال گذشته بین ۹۸ تا ۱۰۰ درصد مساحت استان درگیر خشکسالی شدید تا بسیار شدید شده است.

کاهش ذخایر برفی، گسترش بیابان‌زایی، تشدید پدیده گرد و غبار و فرونشست زمین، تنها بخشی از نشانه‌های آشکار بحران تغییر اقلیم است که تاب‌آوری استان را به شدت تحت فشار قرار داده‌اند.

گرمایش جهانی دستکم طی پنج سال اخیر به طور قابل ملاحظه‌ای افزایش یافته، به طوری که تقریبا تابستان هرسال رکورد‌های دمایی در جهان شکسته می‌شود، اما در اصفهان این رکوردشکنی‌ها ماهانه است، کارشناس اقلیم اداره کل هواشناسی اصفهان می‌گوید: نرخ ثبت رکورد‌های دمایی از سال ۱۴۰۳ در اصفهان به شدت افزایش یافته است؛ در دهه ۸۰ شمسی معمولاً در یک سال، شاید یک ایستگاه رکورد دمایی ثبت می‌کرد، اما اکنون ماهی نیست که شاهد ثبت رکورد جدید دمایی به‌ویژه در دما‌های بیشینه در نقاط مختلف استان نباشیم و روند رکوردشکنی دما محدود به تابستان نیست.

پریسا ابونصر می‌افزاید: یکی از واضح‌ترین نشانه‌هایی که ما در گزارش‌های روزانه و ماهانه هواشناسی اصفهان به آن برخورد می‌کنیم، افزایش قابل توجه دمای هوا به‌ویژه دما‌های کمینه است.

وی با بیان اینکه این رکورد‌ها چه در ماه‌های گرم سال و چه در ماه‌های سردتر ادامه دارد، تصریح می‌کند: دما‌های کمینه حتی در فصل زمستان که پیش‌تر در مناطق غربی استان به منفی ۱۰ تا منفی ۱۵ درجه می‌رسید اکنون به طور متوسط چند درجه بالاتر ثبت می‌شوند.

افزایش سه درجه‌ای دما در غرب اصفهان

در دهه‌های اخیر، دمای متوسط سالانه در بسیاری از نقاط استان به‌ویژه نواحی غربی و مرکزی با روند صعودی مواجه شده است. در همین ارتباط امیر گندم‌کار، اقلیم‌شناس به خبرنگار مهر می‌گوید: بیشترین افزایش دما در دهه‌های اخیر در نواحی غربی شهر اصفهان مانند نجف‌آباد و فولادشهر رخ داده است. در این مناطق دما بیش از سه درجه سلسیوس طی چهل سال گذشته افزایش یافته، در حالی که در شرق استان افزایش دما حدود یک درجه یا کمتر بوده است.

وی می‌افزاید: روند افزایش دما در استان اصفهان ادامه خواهد داشت و تا سال ۲۰۷۰ میلادی نیز پابرجا خواهد بود. پیامد اصلی این افزایش دما، رشد شدید تبخیر و در نتیجه کاهش منابع آبی قابل دسترس است.

این اقلیم شناس خاطرنشان می‌کند: بررسی‌های بلندمدت نشان می‌دهد که میزان بارندگی در استان اصفهان کاهش محسوسی نداشته و تقریباً ثابت بوده، هرچند در یک دهه اخیر کاهش جزئی مشاهده شده است.

گندم‌کار می‌گوید: مدل‌های اقلیمی پیش‌بینی می‌کنند که بارندگی در آینده نیز در محدوده نوسانات چند درصدی باقی بماند و روند کاهشی قابل توجهی نداشته باشد. با این حال، به دلیل افزایش دما و تبخیر، منابع آب در دسترس کاهش خواهد یافت.

وی با اشاره به اینکه الگوی بارشی به سمت بارش‌های رگباری و مایع تغییر کرده و بارش‌های جامد (برف) کاهش یافته است، می‌افزاید: این بارش‌های رگباری باعث سیلاب و آب‌گرفتگی در مدت کوتاه می‌شود و بقیه سال را با شرایط خشک مواجه می‌کند؛ به بیان دیگر، آب و هوای اصفهان به سمت خشک‌تر شدن حرکت می‌کند

زاینده‌رود، بیشتر قربانی مدیریت آب است

استادیار اقلیم‌شناسی گروه جغرافیا در دانشگاه آزاد نجف‌آباد درباره نقش تغییرات اقلیمی در کاهش جریان زاینده‌رود، تصریح می‌کند: تغییرات اقلیمی بی‌اثر نبوده، اما تأثیر آن بسیار کمتر از عوامل انسانی مانند مدیریت نادرست آب، اضافه‌برداشت و بارگذاری‌های قانونی و غیرقانونی بوده است؛ به طور تقریبی می‌توان گفت حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد کاهش جریان زاینده‌رود را می‌توان به تغییرات اقلیمی نسبت داد و بخش عمده آن ناشی از عوامل انسانی است.

وی با اشاره به پدیده‌های حدی اظهار می‌کند: در سال‌های اخیر دما‌های بیشینه و به‌ویژه دما‌های کمینه (شبانه) افزایش یافته است. این افزایش دمای شبانه همراه با رگباری شدن بارش‌ها، مشکلات زیادی برای استان ایجاد کرده است.

گندم‌کار درباره سیاست‌گذاری استانی برای مواجهه با این تغییرات خاطرنشان می‌کند: اصفهان استانی کم‌بارش است و متوسط بارندگی آن حتی کمتر از میانگین کشور است. از این رو، هرگونه توسعه صنایع و پروژه‌های آب‌بر در استان مشکل‌ساز خواهد بود.

این استاد دانشگاه می‌افزاید: آب اصفهان به عمده از ارتفاعات غرب استان تأمین می‌شود و این ویژگی تاریخی استان بوده است. مهم‌ترین اقدام، حفاظت حداکثری از منابع آب و تقویت سفره‌های زیرزمینی است تا از فرونشست زمین در شهر‌ها جلوگیری شود و اصفهان همچنان شهری قابل زیست باقی بماند.

تغییرات اقلیمی تاب‌آوری استان اصفهان را تهدید می‌کند

در ادامه منصور شیشه‌فروش، مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان می‌گوید: انتشار گاز‌های گلخانه‌ای در دهه‌های اخیر باعث افزایش دمای زمین و تشدید پدیده‌های حدی تغییرات اقلیمی شده است.

وی خاطرنشان می‌کند: این تغییرات منجر به خشکسالی، وقوع سیلاب‌های ناگهانی، کاهش منابع آب و تأثیر بر اشتغال و توسعه پایدار در اصفهان شده است.

مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان با بیان اینکه این استان به عنوان یکی از مناطق خشک کشور، به شدت تحت تأثیر تغییرات اقلیمی قرار گرفته، تصریح می‌کند: در بیست سال گذشته رودخانه زاینده‌رود جریان دائمی نداشته و این مسئله باعث گسترش بیابان‌زایی، افزایش کانون‌های گرد و غبار، خسارت به بخش کشاورزی، باغداری و فضای سبز و ناپایداری تأمین انرژی شده است.

شیشه‌فروش تأکید می‌کند: برای تاب‌آوری استان اصفهان در برابر تغییرات اقلیم، باید اقدامات جدی انجام شود. وزارت نیرو موظف است حقابه‌های قانونی کشاورزی و زیست‌محیطی زاینده‌رود را تأمین کند. احیای زاینده‌رود و تالاب گاوخونی نیز از برنامه‌های کلیدی برای حفظ معیشت کشاورزان استان است.

مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان با اشاره به فعالیت کارگروه تغییر اقلیم استان، تصریح می‌کند: تغییرات اقلیمی اثرات گسترده‌ای بر اقتصاد، معیشت و اشتغال استان اصفهان گذاشته است. دستگاه‌های اجرایی عضو این کارگروه از جمله محیط زیست، آب منطقه‌ای، جهاد کشاورزی، منابع طبیعی و هواشناسی مکلف هستند سناریو‌های کاهش خطر و تاب‌آوری اقلیمی را در حوزه مسئولیت خود تدوین و اجرا کنند تا بتوانیم هزینه‌های ناشی از این پدیده را در اصفهان به حداقل برسانیم.

متبع: مهر