باشگاه خبرنگاران جوان؛ زهره شعبانی  -کلانشهر قم، به عنوان دومین پایگاه مهم مذهبی کشور و میزبان سالانه میلیون‌ها زائر و مجاور، همواره با چالش‌های جدی در حوزه حملونقل شهری مواجه بوده است. ازدحام جمعیت در ایام پیک زیارتی، ترافیک سنگین خودرو‌ها و در کنار آن، معضل آلودگی هوا، ضرورت وجود یک شبکه حملونقل انبوهبر کارآمد و پاک را به یک نیاز انکارناپذیر تبدیل کرده است.

 در این میان، طرح متروی قم به عنوان یک زیرساخت راهبردی، نه تنها می تواند پاسخگوی نیاز جابه جایی جمعیت باشد، بلکه در راستای تحقق قانون هوای پاک و کاهش چشمگیر آلاینده‌های زیست محیطی نیز نقشی بی بدیل ایفا خواهد کرد. در تازه‌ترین تحولات این طرح عظیم، از تزریق یک هزار میلیارد تومان اعتبار جدید به آن خبر می رسد که نویدبخش تحولی اساسی در روند اجرایی و افق پیش روی این طرح عمرانی است.

تزریق نقدینگی و شتاب در اجرای عملیات عمرانی

محمد بابایی زاده، مدیرعامل سازمان حمل ونقل و ریلی شهرداری قم، از تزریق یک هزار میلیارد تومان اعتبار به پروژه متروی قم خبر داد و اظهار داشت: این تزریق نقدینگی که با حمایت همه جانبه مدیریت شهری محقق شده، علاوه بر حفظ اشتغال و جلوگیری از تعدیل نیرو در این پروژه کلان، شتاب اجراییِ عملیات عمرانی را دوچندان کرده است.

او در تشریح جزئیات اقدامات اخیر، افزود: علاوه بر پیگیری مجدانه عملیات اجرایی ایستگاه‌های ۷ و ۸، تکمیل هسته مرکزی ایستگاه ۳ و احداث توقفگاه ابتدایی مسیر با جدیت و طبق برنامه در حال پیشروی است.

این اقدامات نشان از عزم جدی مدیریت شهری برای به سرانجام رساندن این ابرپروژه حملونقلی دارد که سال‌ها به دلیل کمبود اعتبارات با کندی مواجه بود. با این تزریق مالی، عملیات عمرانی در نقاط کلیدی مسیر با سرعت بیشتری دنبال خواهد شد و امکان بهره برداری زودهنگام از فاز‌های مختلف فراهم میآید.

رفع موانع و آغاز عملیات اجرایی خط دو مترو

یکی از مهمترین دغدغه‌های پیش روی متروی قم، آغاز عملیات اجرایی خط دو بود که با ابهامات و موانعی روبه رو شده بود. بابایی زاده در این خصوص اطمینان خاطر داد و گفت: «با توجه به ابهامات موجود در شروع عملیات اجرایی خط دو مترو در سال گذشته، در حال رفع مشکلات قبلی و تکمیل فرآیند مطالعات و آغاز این خط با اولویت قسمت میانی هستیم.»

این موضوع نشان از رویکرد جدید سازمان قطار شهری برای حل مسائل زیربنایی و پیشبرد همزمان خطوط دارد. بر اساس اطلاعات موجود، عملیات اجرایی ساخت متروی قم از سال ۱۳۸۹ آغاز شده است. خط یک مترو به طول ۱۴.۸ کیلومتر و شامل ۱۴ ایستگاه از قلعهکامکار تا میدان شهید مطهری طراحی شده که مرحله نخست آن تقریبا تکمیل است. 

همچنین خط دو متروی قم به طول ۱۸ کیلومتر و ۱۶ ایستگاه، از شهرک پردیسان قم تا منطقه خداکرم اجرا خواهد شد. شهرک پردیسان که یکی از مناطق بزرگ مسکونی در جنوبغربی قم محسوب میشود و از اواخر دهه ۷۰ راهاندازی شده، اکنون به عنوان یکی از کانون‌های مهم جمعیتی، نیاز مبرمی به شبکه حملونقل ریلی دارد و اجرای خط دو میتواند تحولی عظیم در تردد ساکنان این منطقه ایجاد کند.

تربیت نیروی انسانی متخصص برای بهره برداری و نگهداری

در کنار پیشرفت‌های عمرانی و تأمین مالی، توجه به نیروی انسانی متخصص برای بهره برداری و نگهداری از این سامانه پیچیده ریلی از اهمیت ویژ‌های برخوردار است. در راستای توسعه همکاری‌های علمی و تخصصی و با هدف بهره گیری از ظرفیت‌های آموزشی استان در حوزه حمل ونقل ریلی، نشست مشترکی میان سازمان حملونقل ریلی شهرداری قم و دانشگاه علمی-کاربردی واحد منطقه ویژه اقتصادی سلفچگان برگزار و تفاهمنامه همکاری میان دو مجموعه به امضا رسیده است.

 این تفاهمنامه زمینهساز تربیت نیروی انسانی ماهر و کارآمد برای متروی قم خواهد بود و از این طریق، چالش کمبود نیروی متخصص در زمان بهرهبرداری و نگهداری از خطوط و ایستگاه‌ها نیز مرتفع میشود. بهرهگیری از ظرفیت‌های آموزشی استان و پیوند دانشگاه با صنعت حمل ونقل ریلی، گامی هوشمندانه برای تضمین پایداری این پروژه در بلندمدت ارزیابی می‌شود.

قم همچنان چشم انتظار تامین واگن‌ها 

با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در بخش عمرانی و ایستگاه ها، مهمترین چالش پیش روی بهره برداری از متروی قم، تأمین واگن‌های مورد نیاز است. شهردار قم، فرامرز عظیمی، پیش از این اعلام کرده بود که فاز نخست مترو قم آماده بهره برداری است و با ورود واگن‌ها از سوی شرکت ایرانی و شرکت طرف قرارداد چینی، بهرهبرداری رسمی از این پروژه بزرگ شهری آغاز خواهد شد.

اگرچه فاز نخست متروی قم از نظر سازهای و ایستگاهی تقریباً آماده بهره‌برداری است، اما نبود واگن کافی، این پروژه را در حالت انتظار نگه داشته است. شهردار قم، فرامرز عظیمی، پیش از این اعلام کرده بود که با ورود واگن‌های از سوی شرکت ایرانی و شرکت طرف قرارداد چینی، بهره‌برداری رسمی از این پروژه بزرگ شهری آغاز خواهد شد. با این حال، تأخیر در فرآیند تأمین و تحویل واگن‌ها، مهمترین عاملی است که مانع از بهرهبرداری کامل از این سرمایه عظیم ملی شده است و رفع این چالش، اولویتی اساسی برای مدیریت شهری محسوب می شود.

 اتکا به تولید داخلی در پیشبرد مترو

 در کنار چالش تأمین واگن، اما خبر خوش اینکه قم پس از تهران دومین کلانشهری خواهد بود که مترو خود را با اتکا به ظرفیت یک شرکت ایرانی تکمیل و به بهره‌برداری می‌رساند؛ موضوعی که میتواند الگویی موفق برای سایر شهرها در استفاده از توان تولید داخلی در پروژههای زیرساختی باشد.

 شرکت واگن‌سازی پارس اراک مسئولیت ساخت واگنهای مترو قم را برعهده دارد و بر اساس توافقات انجام شده، این شرکت داخلی متعهد شده است ۵ رام قطار شامل ۱۵ واگن را برای ناوگان مترو قم تولید و آماده‌سازی کند. این قرارداد در راستای حمایت از تولید داخل و بهره‌گیری از ظرفیت‌های ملی منعقد شده است و نشان از عزم جدی برای خودکفایی در صنعت حملونقل ریلی کشور دارد. 

همچنین  در خصوص خط دوم مترو قم اظهار داشته که این خط با هدف کاهش گره‌های ترافیکی در دستور کار قرار گرفته و هماکنون ۳ دستگاه حفار مشغول فعالیت میباشند.

با توجه به حجم بالای سفر‌های درونشهری در قم که با حضور میلیونی زائران در ایام مختلف سال تشدید میشود، هرگونه تأخیر در تکمیل این پروژه، فشار مضاعفی را به شبکه معابر و خیابان های شهر وارد خواهد آورد.

آلودگی هوای قم نیز در سالهای اخیر به یکی از دغدغه های اصلی زیست محیطی تبدیل شده و اجرای مترو به عنوان یک حمل ونقل پاک و برقی، گام مهمی در کاهش استفاده از خودروهای شخصی، بهبود کیفیت هوا و رعایت هرچه بیشتر قانون هوای پاک محسوب می شود.

تزریق یک هزار میلیارد تومانی و عزم جدی مدیریت شهری برای رفع موانع و پیشبرد همزمان خطوط یک و دو، نویدبخش روزهای روشنی برای حملونقل عمومی در قم است. این حرکت بزرگ، این امیدواری را ایجاد میکند که بهزودی شاهد حضور مترو به عنوان یک گزینه اصلی، ایمن و پاک در سبد حمل ونقل شهری باشیم؛ گزینه های که میتواند چهره جابه جایی در کلانشهر قم را برای همیشه متحول کند و رضایت زائران و مجاوران را به همراه آورد.