باشگاه خبرنگاران جوان؛ اعظم پورکند - جنگ ایران و آمریکا هنوز به پایان نرسیده است، اما یک درس هم‌اکنون آشکار است: هیچ جایگزینی برای استراتژی وجود ندارد. غفلت از اصول اولیه، حتی ابرقدرت‌ها را به شکست محکوم می‌کند. تاریخ پر از نمونه‌هایی است که قدرت برتر نظامی، تضمین‌کننده پیروزی راهبردی نیست؛ از آتن در جنگ پلوپونزی تا ناپلئون و آلمان در دو جنگ جهانی، و حتی آمریکا در ویتنام.

وقتی جنگ آغاز شد، ترامپ اهدافی بلندپروازانه داشت: نابودی توان نظامی ایران، محدود کردن برنامه هسته‌ای، و حتی تغییر رژیم. ضربات نظامی اولیه ویرانگر بود. در حمله‌ای برق‌آسا، رهبر و تعدادی از مقامات ایران ترور شدند. نیروی دریایی ایران، صنایع دفاعی و زیرساخت‌های هسته‌ای آسیب دیدند. اما ایران سقوط نکرد و حتی قدرتمندتر شد و چه بسا شهادت رهبر ایران، آن را قدرتمند کرد. ایران تا ۷۰ درصد از موشک‌های پیش از جنگ خود را حفظ کرد. مهم‌تر از همه، ایران اهرم فشاری جدید یافت: نشان داد که می‌تواند با بستن تنگه هرمز، اقتصاد جهانی را گروگان بگیرد. در نبرد اجبار اقتصادی، ایران پیروز شد. تهدید رکود جهانی، ترامپ را به توافقی کشاند که جنگ را متوقف کرد.

ایران با اعتماد به نفس تازه و ابزار‌های جدید، از جنگ بیرون آمد. متحدان ترامپ در کنگره وحشت‌زده شدند و اکثر اسرائیلی‌ها این درگیری را شکست می‌دانند. جنگ که قرار بود قدرت آمریکا را تقویت کند، آن را تضعیف کرد: شکاف در ناتو عمیق‌تر شد و این تصور ایجاد شد که ترامپ به جنگی پرهزینه با هیچ برنامه‌ای برای پایان دادن به آن دست زده است.

پنج اشتباه راهبردی ترامپ

ترامپ پنج اشتباه اساسی مرتکب شد: توهم جنگ کوتاه، ناتوانی در همدلی راهبردی، غفلت از بدترین سناریوها، شکاف میان ابزار‌ها و اهداف، و شکست در ایجاد اجماع. ریشه همه اینها، تحقیر هنر راهبردی توسط ترامپ است. او از برنامه‌ریزی عمدی دوری می‌کند، به غرایز خود تکیه دارد و فرض می‌کند قدرت برتر، مخالفان را مجبور به عقب‌نشینی می‌کند.

اما ایران با سه قضاوت کلیدی، جنگ را به نفع خود تغییر داد: آماده‌سازی برای جنگ طولانی، استفاده از تاکتیک‌های نامتقارن، و بهره‌برداری از جغرافیا. ایران از محدودیت‌های تنگه هرمز برای ایجاد چالشی استفاده کرد که اقتصاد جهانی نمی‌توانست آن را تحمل کند و ترامپ هم نمی‌توانست آن را درهم بشکند.

در نبرد فرسایشی اقتصادی، هزینه‌های بیشتری به ایران تحمیل شد، اما ایران شرط بندی کرد که می‌تواند به اندازه کافی دوام بیاورد تا آسیب اقتصادی جهانی گاز بگیرد. تهران دشمن خود را بهتر درک می‌کرد.

نتیجه این جنگ، تثبیت ایران به عنوان قدرتمندترین بازیگر منطقه است. تهران نشان داد که حتی در برابر ائتلاف نظامی آمریکا و اسرائیل، می‌تواند نه تنها زنده بماند، بلکه پیروز از میدان خارج شود.

جنگ تمام نشده است و ایران همچنان تردد در هرمز را به چالش می‌کشد. اما یک چیز قطعی است: ایران قدرتمندتر، بااعتمادبه‌نفس‌تر و مسلح‌تر از روزی است که جنگ آغاز شد، در حالی که آمریکا با شکستی راهبردی و بی‌سابقه مواجه شده است. استراتژی ایران بر نبودِ استراتژی آمریکا پیروز شد و تهران اکنون در موقعیتی است که می‌تواند قوانین بازی را در کل منطقه بازتعریف کند.

منبع: بلومبرگ