باشگاه خبرنگاران جوان-روابط ایران و قزاقستان در دولت چهاردهم با هدف‌گذاری استراتژیک تجارت ۳ میلیارد دلاری، وارد فاز عملیاتی تازه‌ای شده است. در این میان، آذربایجان شرقی به دلیل همجواری با کشور‌های حوزه CIS (کشور‌های مشترک المنافع)، برخورداری از زیرساخت‌های صنعتی مادر (ماشین‌سازی، تراکتورسازی) و نقش تاریخی در جاده ابریشم، نقشی کلیدی در پیشبرد این اهداف ایفا می‌کند.

در جریان سفر رسمی سفیر جمهوری قزاقستان به تبریز و دیدار با مسوولان ارشد استانی و شهری آذربایجان شرقی، این استان به عنوان «لنگرگاه و تسهیل‌گر اصلی» برای تحقق هدف‌گذاری ۳ میلیارد دلاری تجارت میان ایران و قزاقستان معرفی شد. این سلسله دیدار‌ها با تمرکز بر بهره‌برداری از ظرفیت‌های صنعتی منطقه آزاد ارس، تقویت کریدور‌های ترانزیتی شمال-جنوب، توسعه کشاورزی فراسرزمینی و کلید خوردن پروژه خواهرخواندگی تبریز و آلماتی، نویدبخش فصل نوینی در دیپلماسی اقتصادی و فرهنگی میان ۲ کشور است.

سفر اونتالپ اونالبایف، سفیر جمهوری قزاقستان به تبریز، نه یک دیدار تشریفاتی، بلکه تلاشی برای پیوند زدن ظرفیت‌های بخش خصوصی ۲ طرف و عملیاتی‌سازی توافقات رؤسای جمهور ۲ کشور ارزیابی می‌شود.

آذربایجان شرقی؛ بازوی توانمند صنعتی و لجستیکی در کریدور‌های بین‌المللی

استاندار آذربایجان شرقی در تبیین استراتژی استان برای همکاری با قزاقستان، به وجود زیرساخت‌های صنعتی مادر اشاره کرد که تبریز را به «هاب صادراتی» تبدیل کرده است.

بهرام سرمست در دیدار سفیر قزاقستان با وی با بیان اینکه ۹۴ درصد اقتصاد استان در اختیار بخش خصوصی است، تأکید کرد که صنایع ماشین‌سازی، تراکتورسازی، لوازم خانگی و صنایع غذایی (شیرینی و شکلات)، ظرفیت‌هایی هستند که مستقیماً می‌توانند نیاز‌های بازار رو به توسعه قزاقستان را تأمین کنند.

وی همچنین با اشاره به نقش ۵۷ شهرک صنعتی فعال در استان، جایگاه «منطقه آزاد ارس» را به عنوان بزرگ‌ترین منطقه آزاد صنعتی کشور، یک مزیت رقابتی برای سرمایه‌گذاران قزاق دانست. استاندار آذربایجان شرقی با تأکید بر اینکه نزدیکی به کشور‌های حوزه CIS و قرارگیری در مسیر کریدور‌های بین‌المللی شرق-غرب و شمال-جنوب، تبریز را به یک «تسهیل‌گر لجستیکی» تبدیل کرده است، خاطرنشان کرد: «ما تنها به دنبال فروش کالا نیستیم، بلکه به دنبال ایجاد ارزش افزوده از طریق سرمایه‌گذاری‌های مشترک و توسعه ترانزیت از طریق بنادر دریای خزر هستیم.

در بخش دیپلماسی شهری، پیشنهاد سفیر قزاقستان برای خواهرخواندگی تبریز و آلماتی، نقطه عطفی در روابط دو طرف محسوب می‌شود.

اونتالپ اونالبایف سفیر قزاقستان در کشورمان، تبریز را شهری خوش‌اقلیم، سرسبز و دارای تاریخی شکوهمند توصیف کرد که شباهت‌های ساختاری و فرهنگی زیادی با آلماتی دارد.

یعقوب هوشیار، شهردار تبریز نیز با یادآوری اینکه تبریز به «شهر اولین‌ها» شهرت دارد و مجموعه‌ای نظیر ربع رشیدی با قدمت ۷۰۰ ساله را در خود جای داده است، اعلام کرد که مقدمات اداری این خواهرخواندگی با جدیت پیگیری می‌شود. او افزود که تبریز نه تنها در حوزه زیرساخت‌های شهری (مترو و هوشمندسازی) آماده تبادل تجربه است، بلکه ظرفیت‌های آموزشی دانشگاه تبریز نیز می‌تواند بستری برای توسعه همکاری‌های دانشگاهی میان دو شهر باشد.

یکی از انتقادات جدی مطرح شده در این دیدارها، فاصله معنادار میان «ظرفیت‌های موجود» و «حجم فعلی مبادلات» (۴۵۰ میلیون دلار) بود.

یونس ژائله، رئیس اتاق بازرگانی تبریز، راهکار این شکاف را «تداوم رفت‌وآمد هیئت‌های تجاری» و «تشکیل تیم اجرایی مشترک» دانست.

محور‌های عملیاتی این تیم طبق توافقات، شامل موارد زیر است:

کشاورزی فراسرزمینی: استفاده از اراضی قزاقستان برای تأمین نیاز‌های نهاده‌های دامی ایران (گندم، جو، ذرت و کنجاله).

صادرات خدمات مهندسی: اعزام شرکت‌های فنی‌مهندسی تبریزی برای توسعه پروژه‌های زیرساختی و صنعتی در قزاقستان.

استفاده از ظرفیت اوراسیا: بهره‌برداری حداکثری از تعرفه‌های صفر گمرکی در اتحادیه اقتصادی اوراسیا برای کاهش هزینه‌های مبادلات.

تبریز، پیشران تحقق تجارت ۳ میلیارد دلاری ایران و قزاقستان

دیپلماسی فرهنگی؛ از «دیگ ترکستان» تا روایت‌های مشترک

بخش فرهنگی این سفر، پیوند‌های عاطفی میان ۲ ملت را برجسته کرد. بازگشت «دیگ بزرگ ترکستان» (ساخته عبدالعزیز شرفی تبریزی) به سرزمین مادری‌اش پس از ۵۴ سال، به عنوان نمادی از ریشه‌های مشترک و برکت مطرح شد.

احمد حمزه‌زاده، مدیرکل میراث‌فرهنگی استان نیز با بیان اینکه بیش از ۲۲۰۰ اثر ثبت ملی در استان وجود دارد، از آمادگی تبریز برای میزبانی از هیئت‌های تخصصی گردشگری، برگزاری نمایشگاه‌های مشترک موزه‌ای و تبادل آثار تاریخی دوره تیموری خبر داد. همچنین طرفین بر این نکته توافق کردند که «شناخت متقابل ملت‌ها» باید از طریق تولیدات فرهنگی نظیر فیلم‌های مستند و پژوهش‌های علمی درباره تاریخ اقوام قیپچاق و ارتباطات جاده ابریشم تعمیق یابد.

نگاهی به آینده؛ آمادگی آذربایجان شرقی برای جذب سرمایه

استاندار آذربایجان شرقی در بخشی از سخنان خود به ویژگی‌های خاص جامعه مدنی تبریز اشاره کرد و گفت: «تبریز به سبب نهاد‌های مردم‌نهاد و خیریه‌های فعال، به شهر بدون گدا شهرت یافته است.» این اشاره، تأکیدی بر پایداری اجتماعی و امنیت سرمایه‌گذاری در تبریز بود.

سفیر قزاقستان نیز با استقبال از این فضای اجتماعی و اقتصادی، از تشکیل «ستاد ویژه سرمایه‌گذاری» در قزاقستان برای تسهیل فرآیند‌های اداری سرمایه‌گذاران ایرانی خبر داد.

به گفته اونالبایف ایران و قزاقستان سال گذشته ۵۰۰ میلیون دلار تجارت داشتند که امسال به دلیل شرایط منطقه کاهش یافته، اما قابل احیا است. همچنین سال گذشته ۲۵ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری ایرانی در قزاقستان ثبت شد که از ابتدای امسال تاکنون به ۷ میلیارد دلار رسیده است.

سفر سفیر قزاقستان به تبریز، فراتر از یک بازدید دیپلماتیک، ترسیم‌کننده یک نقشه‌راه عملیاتی است. با پیگیری جدی خواهرخواندگی تبریز-آلماتی، تشکیل تیم‌های اجرایی اقتصادی و تمرکز بر همکاری‌های لجستیکی و کشاورزی، آذربایجان شرقی اکنون در جایگاه «محرک اصلی» توسعه روابط ایران و قزاقستان قرار گرفته است. انتظار می‌رود با تداوم پیگیری‌ها، این پتانسیل‌های بالقوه، به‌زودی به پروژه‌های صنعتی و تجاریِ ملموس و سودآور برای هر دو طرف بدل شود.