باشگاه خبرنگاران جوان؛فاطمه محمدی - کشاورزی کردستان سال‌هاست با تکیه بر ظرفیت گسترده اراضی دیم، عمدتاً بر تولید محصولات زراعی متعارف استوار بوده است؛ اما محدودیت منابع آبی، تغییرات اقلیمی و ضرورت افزایش بهره‌وری، توجه به کشت‌های جایگزین و کم‌آب‌بر را بیش از گذشته ضروری کرده است. در این میان، گیاهان دارویی با برخورداری از ارزش اقتصادی و ظرفیت فرآوری و صادرات، به‌تدریج جای خود را در برنامه‌های کشاورزی استان باز کرده‌اند؛ به‌گونه‌ای که امروز حدود سه هزار و ۲۰۰ هکتار از اراضی کردستان زیر کشت این محصولات قرار دارد و برنامه‌ریزی برای توسعه هزار هکتاری سطح زیرکشت گونه‌های یک‌ساله، افق تازه‌ای را پیش روی این بخش ترسیم کرده است؛ هرچند تحقق این هدف، در گرو حل چالش‌هایی همچون بازار فروش، کشت قراردادی و تکمیل زنجیره فرآوری خواهد بود.

سعدی نقشبندی رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان کردستان، در گفت‌و‌گو با خبرنگارباشگاه خبرنگاران، با اشاره به ظرفیت‌های استان در زمینه توسعه کشت گیاهان دارویی اظهار کرد: کردستان یکی از استان‌های دارای ظرفیت مناسب برای اجرای برنامه الگوی کشت و توسعه و ترویج محصولات کم‌آب‌بر و قابل کشت در شرایط دیم است و گیاهان دارویی به دلیل برخورداری از مزیت‌های نسبی متعدد می‌توانند جایگاه مهمی در برنامه‌های توسعه‌ای بخش کشاورزی استان داشته باشند.

وی افزود: در حال حاضر حدود سه هزار و ۲۰۰ هکتار از اراضی زراعی و باغی استان به کشت انواع گیاهان دارویی اختصاص یافته و با هدف تنوع‌بخشی به تولید و اصلاح الگوی کشت، توسعه و افزایش سطح زیرکشت گونه‌های یک‌ساله این محصولات حداقل به میزان هزار هکتار سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی شده است.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی کردستان با بیان اینکه انتخاب گونه‌های متناسب با شرایط اقلیمی استان از اولویت‌های این برنامه است، گفت: گل محمدی، کنگر، سیاه‌دانه، بالنگو، خاکشیر، موسیر، گشنیز، زعفران، سماق، نسترن، آویشن و بیدمشک از جمله گونه‌های دارای ظرفیت توسعه در استان هستند.

گیاهان دارویی؛ ظرفیتی برای اصلاح الگوی کشت و کاهش مصرف آب

نقشبندی با اشاره به نقش گیاهان دارویی در اصلاح الگوی کشت و مدیریت منابع آب تصریح کرد: نیاز بذری کم، عملکرد مطلوب، ارزش افزوده بالا و قابلیت استفاده در صنایع تبدیلی و تکمیلی از جمله تولید عرقیات، اسانس و فرآورده‌های دارویی، آرایشی و بهداشتی، از مهم‌ترین مزیت‌های این محصولات است.

وی ادامه داد: توسعه گیاهان دارویی می‌تواند در تنوع‌بخشی به تولیدات کشاورزی و رعایت تناوب زراعی مؤثر باشد؛ ضمن اینکه بسیاری از گونه‌های یک‌ساله قابلیت کشت و تولید در شرایط دیم را دارند و گونه‌های چندساله‌ای مانند زعفران، گل محمدی و سماق نیز نسبت به بسیاری از کشت‌های مرسوم استان به آب بسیار کمتری نیاز دارند.

توسعه گیاهان دارویی در طرح‌های پایداری تولید در دیمزارها

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان کردستان با اشاره به اینکه حدود ۸۸ درصد اراضی استان دیم است، اظهار کرد: بخش قابل توجهی از اراضی دیم استان زیر کشت گندم قرار دارد و در راستای سیاست‌های وزارت جهاد کشاورزی برای حمایت از تولید در شرایط دیم، طرح‌هایی همچون جهش تولید و پایداری تولید در دیمزارها در پنج‌ساله دوم دنبال می‌شود.

نقشبندی افزود: توسعه گیاهان دارویی یک‌ساله یکی از سرفصل‌های این طرح‌هاست و سازمان جهاد کشاورزی استان نیز برنامه توسعه این محصولات را تدوین، سیاست‌گذاری و اجرا می‌کند.

نبود بازار مطمئن؛ مهم‌ترین چالش توسعه گیاهان دارویی

وی تأمین نهاده‌های اولیه، آشنایی ناکافی بهره‌برداران با دانش فنی کاشت، داشت و برداشت و همچنین نبود بازار مشخص و خرید تضمینی تولیدات را از مهم‌ترین چالش‌های توسعه گیاهان دارویی در استان عنوان کرد.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی کردستان خاطرنشان کرد: در حوزه آموزش، دوره‌های لازم برای بهره‌برداران در زمینه کاشت، داشت و برداشت این محصولات تدوین و اجرا شده است، اما برای توسعه پایدار این بخش، برنامه‌ریزی برای خرید تضمینی و توسعه کشت قراردادی ضروری است.

نقشبندی از برگزاری دوره‌های آموزشی، توسعه کشاورزی قراردادی، احداث بارانداز، شناسایی گونه‌های دارای مزیت و بازار فروش مناسب و همچنین پرداخت یارانه و تسهیلات کم‌بهره به عنوان بخشی از اقدامات حمایتی سازمان جهاد کشاورزی استان نام برد.

فعالیت ۵ واحد صنعتی و نیمه‌صنعتی در حوزه فرآوری گیاهان دارویی

وی با اشاره به ظرفیت‌های موجود در بخش فرآوری گیاهان دارویی استان گفت: تاکنون دو فقره مجوز تولید گیاهان دارویی در استان صادر شده که یکی در محیط گلخانه‌ای و دیگری در نهالستان و فضای باز فعالیت می‌کند.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی کردستان افزود: همچنین پنج واحد صنعتی و نیمه‌صنعتی در زمینه فرآوری و صنایع تبدیلی و تکمیلی و ۹۵ واحد سنتی و خانگی در زمینه تولید عرقیات فعال هستند.

نقشبندی ادامه داد: مجموعه‌های دارو گیاهی شفا و نگین بازرگان نیز در زمینه تولید، فرآوری و بسته‌بندی فعالیت دارند و با توجه به ارزش افزوده قابل توجه این محصولات و ظرفیت صادراتی آنها، امکان استفاده بیشتر از ظرفیت‌های استان در این حوزه وجود دارد.

اجرای کشت قراردادی زعفران در ۲۵ هکتار

وی در ادامه به برنامه‌های سازمان جهاد کشاورزی برای توسعه کشاورزی قراردادی در حوزه گیاهان دارویی اشاره کرد و گفت: در حال حاضر یک شرکت به صورت اختصاصی در زمینه کشت قراردادی زعفران فعالیت دارد و طی دو سال گذشته این طرح در سطح ۲۵ هکتار اجرا شده است.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان کردستان اظهار امیدواری کرد با افزایش سطح اجرای طرح و ورود شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران جدید، کشت قراردادی گیاهان دارویی در استان توسعه یابد.

پرداخت تسهیلات برای توسعه تجهیزات فرآوری

نقشبندی همچنین از پرداخت تسهیلات سرمایه‌گذاری، تجهیز و نوسازی، هزینه‌های ثابت و سرمایه در گردش به فعالان این حوزه خبر داد و گفت: این تسهیلات برای تجهیزاتی از جمله خشک‌کن، عرق‌گیر، ماشین‌آلات و تجهیزات بسته‌بندی و سایر ادوات مورد نیاز، به اشخاص حقیقی و حقوقی استان پرداخت شده است.

همکاری با مراکز تحقیقاتی برای شناسایی گونه‌های دارای مزیت

وی با اشاره به همکاری سازمان جهاد کشاورزی با دانشگاه کردستان و مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گفت: در این راستا طرح‌های تحقیقاتی و مطالعاتی متعددی در زمینه گونه‌هایی مانند کنگر، زعفران و ثعلب و همچنین کلکسیون و باغ‌موزه گیاهان دارویی انجام شده است.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی کردستان هدف از اجرای این طرح‌ها را دستیابی به گونه‌های دارای مزیت، شناسایی مناطق مناسب کشت و تعیین بهترین زمان کشت، میزان و شیوه آبیاری و زمان برداشت عنوان کرد.

نقشبندی در پایان تأکید کرد: توسعه گیاهان دارویی در کردستان علاوه بر کمک به اصلاح الگوی کشت، کاهش فشار بر منابع آب، ایجاد ارزش افزوده و توسعه صنایع تبدیلی، می‌تواند زمینه‌ساز ایجاد اشتغال، افزایش درآمد بهره‌برداران و حضور پررنگ‌تر محصولات کشاورزی استان در بازارهای داخلی و صادراتی باشد.