بازگشت امید به جازموریان؛ تالابی که دوباره جان میگیرد
به گفته مسئول دبیرخانه تالابهای محیط زیست استان کرمان؛ خشکسالیهای طولانی، زیستبوم یکی از بزرگترین تالابهای فصلی ایران را تهدید کرده است؛ اما بارشهای اخیر و برنامههای مدیریتی، چشماندازی تازه پیشروی این پهنه ارزشمند قرار دادهاند.
باشگاه خبرنگاران- آذر عسکرپور - جازموریان، پهنهای به وسعت ۶۹ هزار و ۶۰۰ کیلومتر مربع در مرز استانهای کرمان و سیستان و بلوچستان، روزگاری با پوشش گیاهی سرسبز و زیستگاهی پویا شناخته میشد.
تالابی که نامش از "جاز"بهمعنی گیاه و «موریان» بهمعنی انبوه گرفته شده، اکنون پس از سالها خشکسالی و بیتعادلی اکولوژیکی، بار دیگر نشانههایی از بهبود را نشان میدهد.
تالاب جازموریان یکی از مهمترین پهنههای آبی فصلی ایران است؛ تالابی که نهتنها در جغرافیا، بلکه در فرهنگ مردم منطقه نیز جایگاهی ریشهدار دارد. این دریاچه فصلی بزرگ سالهاست تحتتأثیر خشکسالیها دچار افت سطح آب، افزایش شوری و برهم خوردن تعادل زیستی شده است.
محمداعظم پور، مسئول دبیرخانه تالابهای محیط زیست استان کرمان، در گفتوگو با خبرنگار باشگاه خبرنگاران میگوید بررسیهای کارشناسی نشان داده که در زمان آبگیری تالاب، تغییر قابلتوجهی در کیفیت آب ثبت نشده است؛ با این حال به دلیل وسعت بستر و شدت تبخیر، شوری آب در برخی نقاط از حد استاندارد فراتر میرود. او تأکید میکند که اکنون بستر تالاب بهطور کامل خشک است.
وی به تنوع قابل توجه گونههای جانوری و گیاهی منطقه نیز اشاره میکند: ۶۷ گونه مهرهدار شامل ۱۵ پستاندار، ۲۶ پرنده، ۱۱ خزنده و ۸ گونه دوزیست در حریم اکولوژیک تالاب زیست میکنند. گونههایی مانند کفتار، گرگ، شغال، روباه، سنجاب، گربه وحشی، خدنگ، دراج جیرفتی و هوبره از جمله این جانوراناند.
اعظم پور بیان داشت: پوشش گیاهی شاخص منطقه نیز از گونههایی، چون جاز، کهور ایرانی، گز، کنار، قیچ، درمنه و کلپوره تشکیل شده است.
اعظم پور میگوید در شرایط نرمال طبیعی، جازموریان یکی از بهترین زیستگاهها برای زادآوری بهویژه پرنده باقرقره است.
مسئول دبیرخانه تالابها مهمترین منبع تأمین آب تالاب را بارندگیها و روانآبها میداند.
به گفته وی بهعلت تبخیر بالا و نفوذ آب در خاک، محاسبه دقیق حجم ورودی ممکن نیست.
اعظم پور از تدوین برنامههای مدیریتی مختلف برای احیا و حفاظت تالاب خبر میدهد؛ طرحهایی مانند تأمین نیاز آبی، ارزشگذاری اقتصادی، معیشت جایگزین و دیگر برنامههایی که به تدریج در حال اجرا هستند.
در پیرامون تالاب فعالیتهای گسترده کشاورزی و دامداری نیز جریان دارد:زراعت، باغداری، تولید محصولات گلخانهای و پرورش شتر، گاو و گوسفند.
اعظمپور هشدار میدهد: برداشت بیش از توان سفرههای زیرزمینی و چرای بیرویه میتواند روند خشکشدن تالاب را تشدید کرده و به اکوسیستم منطقه آسیبهای جدی وارد کند.
وی وجود آییننامهها و قوانین متعدد حفاظت از تالابها و منابع طبیعی مانند قانون حفاظت و بهسازی؛ قانون هوای پاک و سند توزیع عادلانه آب را از ابزارهای مهم مدیریتی میداند و میگوید این دستورالعملها در فعالیتهای سازمانی مبنا قرار دارند.
وی میافزاید:با وجود همه تهدیدها، بارندگیهای مناسب سال آبی جاری امید تازهای ایجاد کرده است.
اعظمپور میگوید اقدامات مدیریت محیط زیست، راهاندازی دبیرخانه ستاد هماهنگی تالابها و تجهیز پاسگاههای حفاظتی، در کنار تداوم بارشها، میتواند آینده تالاب را امیدوارکنندهتر کند. او مهمترین راهکار احیای بلندمدت تالاب را اجرای کامل طرحهای مدیریتی و فعالسازی کارگروههای تخصصی میداند.
جازموریان امروز در نقطهای حساس از تاریخ طبیعی خود ایستاده است؛ تالابی که روزگاری سرسبز و پرآب بود، اکنون با کمک بارشهای اخیر و مدیریت صحیح میتواند دوباره به زندگی بازگردد.
احیای این پهنه ارزشمند نهتنها برای تنوع زیستی، بلکه برای معیشت مردم، کنترل سیلابها، تغذیه سفرههای زیرزمینی و بهبود کیفیت هوا اهمیت حیاتی دارد.
امید مردم منطقه و کارشناسان بر این است که با تداوم اقدامات علمی و بارندگیها، جازموریان دوباره جان بگیرد.
