باشگاه خبرنگاران جوان - از درخواست حاج خرازی برای شنیدن روضه در خط مقدم، تا درخواست رهبر انقلاب برای شنیدن «ای ایران»، داستانِ تأثیرگذاری مداحانی که شایعه‌ ترورشان، گواهی بر قدرتِ کلامشان است.

«ای لشکر صاحب‌زمان آماده باش، آماده باش...» و «سوی دیار عاشقان به کربلا می‌رویم»، این‌ها تنها چند سطر از نواهای آشنایی هستند که خاطره‌ی جمعی ایرانیان را در دهه‌ی شصت و در میانه‌ی نبرد حق علیه باطل شکل دادند. اجرای این نوحه‌ها بر لبان مداحانی چون صادق آهنگران در میدان‌های رزم، بخشی از فضای فرهنگی جبهه‌ها را به برکت حضور عاشقانی رقم می‌زد که سنگر را ترک نمی‌کردند. «بلبل خمینی» لقبی بود که رزمندگان به آهنگران دادند؛ چرا که نوحه‌هایش تارهای پنهان قلب بچه‌های جنگ را به لرزه درمی‌آورد و آنان را برای دفاع همه‌جانبه از کیان کشور در مقابل رژیم بعثی، شیداتر می‌کرد.

مداحان نام‌آشنایی که امروز مو سپید کرده‌اند، در روزهای سخت جنگ، صحنه‌ی جبهه را از رزم فرهنگی خالی نمی‌گذاشتند. بسیاری از آنان خود رزمنده‌ای تفنگ‌به‌دست بودند، اما حنجره‌هایشان در روحیه دادن به همرزمان هرگز خاموش نشد. همه خوب می‌دانستند آنچه در سنگرهای خط مقدم و پشت جبهه‌ها رقم می‌خورد، به برکت یادآوری حماسه‌هایی است که سال‌ها با زبان روضه و نوحه به گوش مردم رسیده بود و اکنون در صحنه‌ی عمل، در یک‌قدمی شهادت و جانبازی، به اجرا درمی‌آمد. آنجا که کار به دست اهل‌بیت باید گره‌گشایی می‌شد، ذکر توسل بود که به داد رزمنده می‌رسید؛ درست مانند درخواستی که حاج حسین خرازی در میانه‌ی یکی از نبردهای سختش، وقتی کار گره خورد، از شهید ردانی‌پور کرد. او پشت بیسیم از ردانی‌پور خواست روضه بخواند و ردانی‌پور نیز دست توسل را با نوحه‌ای به سمت حضرت زهرا (س) برای همرزمش دراز کرد.

نوحه‌ها و نواهای مذهبی، نه فقط در دوران دفاع مقدس، که پس از آن نیز کارکردهای آگاهی‌بخشی و روشنگری یافتند. در دوره‌ای که رهبر شهید انقلاب تأکیدی جدی بر «تبیین» داشتند، این مداحان بودند که در دیدار اقشار مختلف مردم با رهبری و یا در اجتماعات بزرگ چون نمازهای عید، راهپیمایی‌ها و سایر مراسمات، با اجرای اشعار تبیینی، پرچم روشنگری را در جامعه بر دوش می‌کشیدند.

درست در زمانه‌ای که حس می‌شد کارکرد نوحه‌های حماسی و رجزخوانی کمرنگ شده و شاید ترانه‌های ملی میهنی جای آن را گرفته باشند، اثر ویژه‌ای از محمود کریمی دوباره اذهان را متوجه هیئت‌ها و اثرگذاری نوحه‌ها کرد. در روزهای ابتدایی ماه محرم امسال، همزمان با جنگ ۱۲ روزه‌ی رژیم صهیونیستی علیه ایران، محمود کریمی با اجرای مداحی «ای ایران» که پیشتر محمد نوری آن را به صورت ترانه اجرا کرده بود، با دادن تم مذهبی همراه با سینه‌زنی، در بین عزاداران حسینی شوری از حماسه‌ عاشورا و عشق به وطن پدید آورد. در یکی از روزهای عزاداری بیت رهبری، زمانی که رهبر انقلاب از ایشان درخواست کردند «ای ایران بخوان»، این نوا بر جان میلیون‌ها ایرانی که حب‌الوطن را با عشق به اباعبدالله (ع) پیوند زدند و به قول حاج قاسم، ایران را حرم دیدند، خوب نشست‌.

جای حماسه‌های ایرانی در بین مداحی‌ها خالی بود تا جنگ رمضان و شروع حملات آمریکایی-صهیونیستی به کشورمان. در روزهایی که برخی هنرمندان با تعلل‌های خواسته یا ناخواسته عرصه را خالی می‌کردند، محسن چاووشی بود که با اثری پررنگ از نمادی مذهبی به میدان آمد. چاووشی که پیشتر در جنگ ۱۲ روزه نیز پیشتاز هنرمندان در تولید اثری برای وطن بود، این‌بار با «حسبی‌الله» به میدان آمد. اما در این میان، مداحی‌های پرشور حماسی بیش از ترانه‌ها یکه‌تاز شد و آن را به رجزخوانی‌های گروهی در اجتماعات تبدیل کرد. از اجتماعات کوچک شهرهای دورافتاده کشور تا تجمعات ایرانیان غیور در کشورهای اروپایی و شهرهای آمریکایی، این «تو رستم تهمتنی، بزن که خوب می‌زنی» بود که خوانده شد. مداحان یکی پس از دیگری نوحه‌های جدید را اجرا کردند و این در کنار حضور میدانی‌شان پا به پای مردم در تجمعات شبانه بود که در نزدیک به ۳۰ شب، میدان‌داری مردم با رجزخوانی و حماسه‌سرایی زنده و کوبنده برگزار شد.

همین نقش اثرگذار مداحان و نواهای حماسی آنان است که حالا با گذشت یک ماه از جنگ و پس از ترور ده‌ها تن از فرماندهان، دانشمندان و نخبگان، شایعه‌ی ترور دو تن از مداحان را منتشر کرده است. هرچند در مدت زمان کوتاهی خبر ترور تکذیب شد، اما طرح این شایعه نشان می‌دهد نواهایی که به بخشی از فرهنگ مقاومت مردم در جنگ تبدیل شده‌اند، ترس دشمنان را برانگیخته‌اند. شایعه‌ی ترور مداحان پرکار این روزها با نواهای کوبنده‌شان گواهی است بر اینکه دشمن خوب می‌داند این حنجره‌ها، همان‌قدر که در دهه‌ی شصت لشکر صاحب‌زمان را بیدار کرد، امروز نیز بیدارگر خواهد بود.

منبع: مهر