باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - تالاب‌های تنودر به‌عنوان بخشی از گستره اکولوژیک زاگرس میانی، نقشی مهم در حفظ تنوع زیستی، تعدیل اقلیم محلی، کنترل سیلاب و حفظ منابع آب زیرزمینی ایفا می‌کنند.

 با وجود این اهمیت، افزایش فشار‌های انسانی و اثرات تغییر اقلیم موجب تهدید پایداری این تالاب‌ها شده است. این مقاله با هدف معرفی جامع این تالاب‌ها، بررسی ویژگی‌های زیستی و اکولوژیک، و تحلیل چالش‌های پیشِ‌رو تنظیم شده است.

تالاب‌ها از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های زمین محسوب می‌شوند و به‌عنوان «کلیه‌های طبیعت» شناخته می‌شوند. ایران با داشتن تنوع گسترده‌ای از تالاب‌ها، بخش مهمی از ذخایر زیست‌محیطی منطقه را در خود جای داده است. تالاب‌های تنوره دورود نیز از جمله تالاب‌های فصلی و نیمه‌دائمی زاگرس هستند که بر اثر تجمع آب‌های سطحی و چشمه‌سار‌های محلی شکل گرفته‌اند. اهمیت این تالاب‌ها نه تنها در حوزه اکولوژی، بلکه در زمینه‌های اقتصادی، گردشگری و اجتماعی نیز مطرح است.

موقعیت جغرافیایی و ویژگی‌های فیزیکی 

تالاب‌های تنوره در فاصله چند کیلومتری شرق شهرستان دورود و در محدوده دشت‌های منتهی به ارتفاعات زاگرس قرار دارند. 
ویژگی‌های اصلی منطقه عبارت‌اند از قرارگیری در اقلیم نیمه‌مرطوب کوهستانی،  تغذیه تالاب‌ها از طریق **بارش، رواناب‌های فصلی و برخی چشمه‌ها،  تغییرات سطح آب در طول سال، بسته به میزان بارندگی و برداشت آب  و بستر‌های رسوبی آبرفتی که ظرفیت نگهداشت آب را افزایش می‌دهند.

به دلیل موقعیت کوهستانی، تالاب‌ها از چشم‌انداز‌های طبیعی ارزشمندی برخوردارند که ظرفیت تبدیل‌شدن به مقصد گردشگری طبیعی را نیز دارند.

پوشش گیاهی

پوشش گیاهی تالاب‌های تنوره متناسب با تغییرات سطح آب است. مهم‌ترین گروه‌های گیاهی عبارت‌اند از نی‌زار‌ها ،جگن‌ها ، انواع گیاهان آبزی و نیمه‌آبزی و گیاهان حاشیه‌ای مانند قیاق‌ها و گندمیان مقاوم به رطوبت است.این پوشش گیاهی نقش مهمی در تثبیت خاک، جلوگیری از فرسایش، تصفیه طبیعی آب و ایجاد زیستگاه برای حیات‌وحش دارد.

 جانوران و تنوع زیستی 
وجود پوشش گیاهی مناسب و دسترسی به آب، تالاب‌های تنوره را به زیستگاهی مطلوب برای گونه‌های مختلف جانوری تبدیل کرده است.

 پرندگان 
تعدادی از پرندگان بومی و مهاجر از این تالاب‌ها استفاده می‌کنند، از جمله اردک‌های سوت‌زن و فیلوپو، حواصیل خاکستری ، گاوچرانک و  گونه‌هایی از آبچلیک‌ها و پرندگان کنارآب‌زی است.

تالاب‌ها در فصل مهاجرت پرندگان نقش توقف‌گاه مهمی ایفا می‌کنند.

 دوزیستان و خزندگان 
موارد مشاهده‌شده شامل قورباغه‌های تالابی ،  وزغ‌های ایرانی و  مارمولک‌های کوچک مناطق مرطوب است.

پستانداران کوچک 
در حاشیه تالاب‌ها برخی گونه‌های کوچک مانند انواع جوندگان ، شغال و روباه در مناطق پیرامونی و گراز به‌عنوان گونه حاشیه‌زی می باشد.

کارکرد‌های اکولوژیک و خدمات زیست‌بومی

تالاب‌ها مانند اسفنج طبیعی آب راجذب و در دوره‌های خشک آزاد می‌کنند؛ این امر به تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی کمک می‌کند. 
در دوران بارش‌های شدید، تالاب‌ها محل مناسبی برای کاهش سرعت جریان آب هستند و احتمال وقوع سیل را کم می‌کنند.

تبخیر سطحی تالاب‌ها موجب خنک‌تر شدن محیط اطراف و افزایش رطوبت نسبی هوا می‌شود. 
این تالاب‌ها زیستگاه امنی برای گونه‌های گیاهی، پرندگان و دوزیستان هستند و در تداوم زنجیره غذایی منطقه نقش مهمی دارند.

نبود مدیریت مناسب پسماند در اطراف تالاب‌ها

کاهش بارندگی سالانه، افزایش تبخیر و کاهش جریان چشمه‌ها موجب کم‌عمق شدن تالاب‌ها می‌شود.

کشاورزی در دشت‌های اطراف با برداشت آب از منابع سطحی و زیرزمینی، تغذیه تالاب را کاهش می‌دهد. 
نبود مدیریت مناسب پسماند در اطراف تالاب‌ها موجب تهدید سلامت اکوسیستم شده است.چرای بیش‌ازحد باعث تخریب پوشش گیاهی حساس تالاب و افزایش فرسایش خاک می‌شود.راه‌سازی، تغییر کاربری زمین و ساخت‌وساز‌های غیرمسئولانه تهدیدی جدی برای پایداری تالاب‌ها است.

تالاب‌های تنوره دورود با وجود مساحت نه‌چندان بزرگ، از ارزش اکولوژیک بسیار بالایی برخوردارند. این تالاب‌ها، که بخشی از مجموعه زیست‌گاهی زاگرس میانی هستند، با تنوع زیستی غنی، نقش مهمی در حفظ تعادل محیط‌زیست منطقه ایفا می‌کنند. در عین حال، فشار‌های انسانی و تغییرات اقلیمی آینده آنها را تهدید می‌کند و نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و مشارکت مردمی برای حفاظت و احیای آنها هستند.